Pruga Beograd–Bar predstavlja najveći, najskuplji i inženjerski najzahtjevniji infrastrukturni projekat izgrađen u nekadašnjoj Jugoslaviji. Njena izgradnja trajala je punih 25 godina, od 1951. do 1976, a zbog svoje složenosti i značaja još tokom gradnje dobila je nadimak „Pruga snova“.
Ova magistralna pruga, duga 476 kilometara, trajno je povezala Beograd sa Jadranskim morem i Lukom Bar, otvarajući novu razvojnu perspektivu za Crnu Goru, Srbiju i čitav region. Brojni tuneli, mostovi, vijadukti i usponi kroz netaknutu prirodu učinili su je jednom od najljepših i najimpresivnijih željezničkih pruga u Evropi.
Poduhvat svjetskih razmjera
Izgradnja pruge Beograd–Bar predstavljala je građevinski i tehnički poduhvat svjetskih razmjera. Na njenoj izgradnji učestvovalo je više od 200 omladinskih radnih brigada sa preko 12 hiljada brigadira, kao i više od 70 preduzeća i kompanija iz svih krajeva tadašnje Jugoslavije.
Početkom 1971. na gradilištu je radilo više od 20 hiljada radnika, dok su u omladinskim radnim akcijama, pored domaćih brigadira, učestvovali i mladi iz brojnih evropskih i svjetskih država.
Pruga Beograd–Bar ostala je upamćena i kao posljednja velika brdska pruga u Evropi građena po klasičnim principima.
Trasa kroz planine i kanjone
Konačna odluka o izgradnji pruge donesena je 20. oktobra 1951, u okviru Prvog petogodišnjeg plana razvoja i industrijalizacije države.
Trasa pruge pažljivo je projektovana tako da prati riječne doline i prolazi kroz najzahtjevnije planinske predjele Srbije i Crne Gore. Od Beograda preko Valjeva, Požege, Zlatibora, Priboja i Bijelog Polja, pruga se spušta kanjonima Lima i Tare, padinama Morače, preko Podgorice i Skadarskog jezera sve do Bara.
Gradnja na ovako zahtjevnom terenu predstavljala je izuzetno složen inženjerski zadatak.
Impresivne tehničke karakteristike
Pruga Beograd–Bar i danas fascinira svojim tehničkim rješenjima i infrastrukturnim objektima:
ukupna dužina pruge: 476 km
254 tunela ukupne dužine 114 km
234 mosta ukupne dužine 14,6 km
najduži tunel Sozina: 6.176 m
most Mala Rijeka: 498,8 m dužine i 200 m visine
najveća nadmorska visina: 1.031 m kod Kolašina
maksimalni uspon: 25 promila na dionici Podgorica–Kolašin
elektrifikacija sistema 25 kV / 50 Hz završena 1977.
Most Mala Rijeka bio je u vrijeme izgradnje najviši željeznički most u Evropi i ostao jedan od simbola ove pruge.
Glavni izvođači radova
U realizaciji projekta učestvovale su najveće građevinske i industrijske kompanije tadašnje Jugoslavije:
Partizanski put Beograd
Žegrap Beograd
Hidrotehnika Beograd
Mostogradnja Beograd
Hidrogradnja Čačak
Planum Beograd
Tunelogradnja Beograd
Energoinvest Sarajevo
Goša Smederevska Palanka
Elektronska industrija Niš
Železničko transportno preduzeće Beograd
Omladinske radne brigade
Hronologija izgradnje
1951–1952.
Počinju prvi pripremni radovi na izgradnji pruge.
1958.
Puštena u saobraćaj prva dionica Resnik–Vreoci.
1959.
Završena dionica Titograd (Podgorica) – Bar.
1966.
Donijet savezni zakon o finansiranju izgradnje kojim projekat dobija status državnog prioriteta.
1971.
Zbog političkih nesuglasica i finansijskih problema ukida se savezni zakon, a nastavak gradnje finansiraju SR Srbija i SR Crna Gora.
27. novembar 1975.
Svečano su spojene šine južno od Kolašina, čime su građevinski radovi zvanično završeni.
28. i 29. maj 1976.
Pruga je svečano otvorena prolaskom „Plavog voza“ u kojem su bili predsjednik SFRJ Josip Broz Tito, Jovanka Broz i najviši državni funkcioneri.
30. maj 1976.
Krenuo je prvi redovni putnički voz iz Beograda za Bar.
1977.
Završena je elektrifikacija pruge.
Ljudi koji su gradili prugu
Posebno mjesto u istoriji izgradnje pruge pripada ljudima koji su je stvarali. Među najznačajnijim imenima izdvajaju se građevinski inženjer Drago Popović, direktor sektora Direkcije za izgradnju pruge za Crnu Goru, kao i Gavrilo Matić, direktor Direkcije za izgradnju pruge kroz Srbiju.
Za svoj doprinos dobili su najviša državna priznanja – Trinaestojulsku i Sedmojulsku nagradu. Pored njih, odlikovana su još 124 graditelja pruge.
Sa posebnim pijetetom pamti se i 104 radnika koji su izgubili život tokom izgradnje ove zahtjevne saobraćajnice.
Značaj pruge za razvoj regiona
Pruga Beograd–Bar otvorila je nove razvojne mogućnosti za Crnu Goru i šire gravitaciono područje. Doprinijela je industrijskom razvoju, unapređenju privrede i povezivanju juga sa centralnim djelovima tadašnje države. Posebno važnu ulogu imala je u razvoju turizma, jer je prirodne ljepote Crne Gore približila milionima putnika.
Izgradnjom pruge značajno je skraćeno vrijeme putovanja između Beograda i mora, povećani su bezbjednost i udobnost putovanja, a željeznica je postala jedan od ključnih pokretača ekonomskog razvoja regiona.
Pruga danas – između tradicije i modernizacije
Pedeset godina nakon svečanog otvaranja, pruga Beograd–Bar i dalje predstavlja najvažniji željeznički pravac u Crnoj Gori.
Tokom prethodnih decenija nedovoljna ulaganja u željezničku infrastrukturu dovela su do pojave brojnih ograničenja brzine i potrebe za obimnim rekonstrukcijama, kako bi se očuvala bezbjednost i pouzdanost željezničkog saobraćaja.
U posljednjih dvadeset godina realizovani su značajni remonti na teritoriji Crne Gore, uključujući rekonstrukciju približno 50 odsto pruge kroz Crnu Goru, na dionici od granice sa Srbijom do stanice Trebešica.
Dana 17. aprila 2026. potpisan je ugovor o rekonstrukciji dionice Lutovo – Bratonožići – Bioče sa kompanijom China Civil Engineering Construction Corporation. Projekat obuhvata modernizaciju kolosijeka i unapređenje tehničkih karakteristika na jednoj od najznačajnijih dionica međunarodnog željezničkog koridora Bar–Vrbnica.
Vrijednost ugovora iznosi 16,06 miliona eura, dok je rok za završetak radova 24 mjeseca. Projekat se realizuje uz podršku European Investment Bank (EIB) i Western Balkans Investment Framework (WBIF), po modelu finansiranja koji podrazumijeva 50 odsto kreditnih i 50 odsto grant sredstava, u okviru ukupnog investicionog paketa vrijednog 80 miliona eura.
Realizacijom projekta očekuje se značajno unapređenje bezbjednosti željezničkog saobraćaja, povećanje pouzdanosti i kvaliteta usluga, kao i produženje vijeka trajanja infrastrukture. Modernizacija ove dionice doprinijeće većoj efikasnosti željezničkog sistema i stvaranju uslova za održiv, siguran i savremen transport u skladu sa evropskim standardima.
Paralelno sa tim, u toku je priprema projektne dokumentacije za rekonstrukciju dionice Golubovci–Bar, čijom će realizacijom dodatno biti unaprijeđen kvalitet usluge, povećana bezbjednost saobraćaja i ojačana uloga željeznice kao jednog od ključnih stubova održivog transporta u Crnoj Gori.
Pedeset godina ponosa
Jubilej 50 godina pruge Beograd–Bar prilika je da se sa poštovanjem prisjetimo svih inženjera, radnika, brigadira i vizionara koji su učestvovali u stvaranju jednog od najvećih infrastrukturnih poduhvata ovog dijela Evrope.
Pruga Beograd–Bar nije samo željeznička saobraćajnica. Ona je simbol zajedništva, znanja, istrajnosti i razvoja – veza između ljudi, gradova i generacija koja traje već pola vijeka.
Foto: Arhiva ŽICG, David Gubler, Mladen Žarković
